Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1970. Σπούδασε στη Σχολή Κάλων Τεχνών της Θεσσαλονίκης (1988-1989) και στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών Αθήνας (1989-1995) με δασκάλους τον Παναγιώτη Τέτση και τη Ρένα Παπασπύρου. Συνέχισε τις σπουδές του στην École nationale supérieure des Beaux-Arts στο Παρίσι με δάσκαλο τον Vladimir Velickovic (1996-1998) με υποτροφία του Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης. Στην Ελλάδα έχει αποσπάσει το 1ο Βραβείο του Ιδρύματος Γιάννη και Ζωής Σπυροπούλου (1995), το Βραβείο «Μελίνα Μερκούρη» του Υπουργείου Πολιτισμού (1998) και το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για νέο ζωγράφο κάτω των 40 ετών (2004) και στη Γαλλία το Grand Ρrix του διαγωνισμού Paul Louis Weiller του Ιnstitut de France (1997). Μέχρι σήμερα έχει πραγματοποιήσει τρεις ατομικές εκθέσεις σε Ελλάδα και Κύπρο και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Aτομικές Eκθέσεις

  • 2010 Daydream - Ονειροπόληση, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2008 C.K art gallery, Λευκωσία
  • 2004 Zoumboulakis Galleries, Αθήνα

Ομαδικές Εκθέσεις

  • 2013 Η γενιά του ’80 - Σύγχρονη Ελληνική Ζωγραφική από τη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου - Παράρτημα Σπάρτης (Κουμαντάρειος Πινακοθήκη), Σπάρτη
  • 2012 Ellenico Plurale - Dipinti dalla Collezione Sotiris Felios, Complesso del Vittoriano, Ρώμη (επιμέλεια: Giuliano Serafini)
  • 2012 Ο κήπος των παιδιών,Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2012 Μεταξύ πραγματικού και φανταστικού. Έργα από τη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, Κέντρο Τέχνης Τζιόρτζιο ντε Κίρικο, Βόλος (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη)
  • 2012 Πρόσωπο με πρόσωπο, Μουσείο Φρυσίρα
  • 2011 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2011 Μαυρο - Άσπρο, Μουσείο Φρυσίρα
  • 2011 Σωματα - Τοποι, Συλλογή Α&Α Χατζηιωάννου, Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού Παράρτημα Βερολίνου
  • 2010 Ανθρώπινα μέτρα, Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα», Αθήνα
  • 2010 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2010 Αποδομώντας τον καμβά - επινοώντας την εικόνα, Συλλογή Α&Α Χατζηιωάννου, Κέντρο Πολιτισμού Τούμπας, Θεσσαλονίκη
  • 2010 Γυμνή αλήθεια, Μουσείο Φρυσίρα
  • 2009 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2009 Καλοκαίρι 2009, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2008 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2008 Τοπίο στο νησί, Αίθουσα Σκουφά
  • 2008 Τέχνης Παλμοί II, Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης
  • 2007 Σκιαγραφώντας τον Διονύσιο Σολωμό, Πινακοθήκη Μοσχανδρέου
  • 2007 Γενέθλιος τόπος, Μουσείο Μπενάκη
  • 2007 Εν πλω, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2007 Όψεις της μορφής σημάνσεις του τοπιού, συλλογή Α&Α Χατζηιωάννου, Δημοτική Πινακοθήκη Χανιών
  • 2006 Το Μεσολόγγι σήμερα μέσα από την τέχνη, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2006 Το σκιάχτρο-the scarecrow, Ίδρυμα Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα, Μέτσοβο
  • 2006 From to: μεσογειακή τριλογία Αθήνα-Κάιρο-Παρίσι, Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη
  • 2006 Το Μεσολόγγι σήμερα μέσα από την τέχνη, Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης Αιτωλοακαρνανίας Χ&Σ Μοσχανδρέου
  • 2005 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2005 10ο διεθνές φεστιβάλ Βαβέλ
  • 2005 Εν πλω, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2004 Γκαλερί C.K Κύπρος, Λευκωσία
  • 2004 Καλοκαιρινά τοπία, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα – Ύδρα
  • 2004 Ζωγραφικές συγγένειες, Γκαλερί Σκουφά
  • 2004 Καθ΄ εικόνα και ομοίωση, Μουσείο Φρυσίρα
  • 2003 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2003 Art-Paris 2003, Παρίσι, συμμετοχή Zoumboulakis Galleries
  • 2003 Ανθρωπογεωγραφία- η ανθρώπινη μορφή στις αρχές του 21ου αιώνα, Μουσείο Φρυσίρα
  • 2003 Εν πλω, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα-Ύδρα
  • 2002 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2002 Πορτρέτα, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 2001 Τέχνης παλμοί, Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης
  • 2001 Συλλογή Βλάση Φρυσίρα, Μουσείο Φρυσίρα
  • 2001 Γκαλερί Tint Θεσσαλονίκη
  • 2000 Προσωπικές σχέσεις, γκαλερί έκφραση-Γιάννα Γραμματοπούλου
  • 2000 Οι καλλιτέχνες του μουσείου Σπυρόπουλου, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
  • 2000 2000 κονσέρβες, λιθογραφείο οδού Πειραιώς
  • 1999 Δεσμοί τέχνης, Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης
  • 1998 Μικρές Ζωγραφιές, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 1998 52eme Salon de Mai, Παρίσι
  • 1997 Institut de France, academie des beaux arts, Παρίσι
  • 1997 51eme Salon de Mai, Παρίσι
  • 1997 16eme Salon d'Arts Plastiques de Marne-la-Vallee, Παρίσι
  • 1997 Cite Internationale Des Arts, Παρίσι
  • 1997 Bleecker Street , Αμβέρσα, Βέλγιο
  • 1997 5ος χρόνος βραβευθέντων, Ίδρυμα Ζ.& Γ. Σπυρόπουλου
  • 1997 Γκαλερί Nicole Buck, Στρασβούργο
  • 1996 Τρεις νέοι καλλιτέχνες, Zoumboulakis Galleries, Αθήνα
  • 1996 Βραβεία '95 Ίδρυμα Ζ.& Γ. Σπυρόπουλου
  • 1996 Έκθεση Αποφοίτων Α.Σ.Κ.Τ. Εθνική Πινακοθήκη
  • 1995 Αγροτική Τράπεζα ,Αθήνα
  • 1993 Αθήνα-εικαστικά, Κέντρο Τεχνών Δήμου Αθηνών

Αχιλλέας Παπακώστας

Οι μουσικοί ρυθμοί ενός εικαστικού οράματος

«Η φύση δε χαρίζει, δανείζει,
κι όντας αγαθή δίνει σ’ αυτούς
που κάνουνε γενναία χρήση»
W. Shakespeare «Τα Σονέτα, 4»

O Oρφισμός στις αρχές του περασμένου αιώνα επιχείρησε να συναρθρώσει τη ζωγραφική με τη μουσική, επιστρατεύοντας τη σαγήνη που ασκούν οι ήχοι της. Θεώρησε ότι η ποιητική τού ρυθμού αναδεικνύει την εικαστική επιφάνεια σε ζωγραφική παρτιτούρα μουσικού ρυθμού που απευθύνεται στην όραση. Τα μάτια ακούνε! Έκτοτε, ελάχιστοι εκμεταλλεύθηκαν συνειδητά τους δρόμους που άνοιξε ζεύγος του Robert και της Sonia Delaunay στην μοντέρνα ζωγραφική. Ο ζωγράφος Αχιλλέας Παπακώστας (Αθήνα, 1970), ασυνείδητα αλλά εμφανώς το επιχειρεί. Η ζωγραφική του αναδύει ρυθμούς μελωδίας και ηχητικούς κραδασμούς μιας μυστικής αρχιτεκτονικής που απλώνεται στην επιφάνεια της ζωγραφικής του. Μια συγχορδία μυστικών ρυθμών αναδύεται από τους πίνακές του. Ο Παπακώστας θα μπορούσε να είναι μουσικός. Μια επιφάνεια τόσο σοφά οργανωμένη, τόσο προοικονομημένη, λειτουργεί όπως και οι παρτιτούρες του Mozart. Με βάση αυτή την εγκεφαλική εκ των προτέρων καταγραφή τής παράστασης, όσο προχωρεί στην αφαιρετικότητα, τόσο η μουσική αρχιτεκτονική αναδεικνύεται σε βασικό συντελεστή της δημιουργίας του.

Οι μορφές του αναδύονται από έναν χώρο απροσδιόριστο, σχεδόν ρευστό και διάφανο που τις κάνει να αστράφτουν σαν πυγολαμπίδες. Οι μορφές του δεν έχουν ογκηρότητα˙ παρουσιάζονται μονοδιάστατες σε ένα χώρο ανοίκειο, αποσπασμένες από τη χρονικότητα του κόσμου μας και ατενίζουν την αιωνιότητα. Ποζάρουν με τα χέρια σταυρωμένα προσπαθώντας να ακινητοποιήσουν τον χρόνο, όπως η σύγχρονη φιγούρα με τα πυκνοπλεγμένα κοτσιδάκια που στέκεται καταπρόσωπο με θράσος ή ακκίζονται ότι τον περιγελούν, όπως η άλλη η ελαφροϊσκιωτη με το ζευγάρι σκύλων που ως λευκή οπτασία υποδύεται τη μοιραία ή εκείνη που παραδοσιακά ντυμένη ισορροπεί εναγώνια στο ολισθηρό παρόν κρατώντας στο χέρι της το αδράχτι της μυθικής Κλωθώς. Είναι οι μορφές μιας νεότητας άδολης και φαινομενικά άτρωτης, που αποπνέουν τη μαγική ποιητικότητα των παιδικών μας χαλκομανιών ή  φωτογραφιών επιχρωματισμένων ή τη σαγήνη φιγούρας της τράπουλας. Αυτόν τον ιδιωτικό χρόνο του πεπρωμένου μας, που ως αίσθηση ή ως απώλεια σκαιώς παρεισφρέει επώδυνα μέσα μας, ακινητοποιεί παραμυθητικά ο Αχιλλέας Παπακώστας.

Τα χρώματά του αναπτύσσονται σε αποχρώσεις ιριδίζουσες που παραπέμπουν σε τόνους μουσικούς. Με τρόπο τονικά ευαίσθητο δίνουν στις μορφές την ευθραυστότητα και τη λαμπρότητα πεταλούδας˙ μια ιδιότυπη διαφάνεια σαν χρίσμα πρωινής δροσιάς. Οι εκλάμψεις αναδύονται μέσω της ίδιας της υλικότητας του χρώματος και όχι ως αναπαράσταση αντανακλάσεων φωτός πάνω στις ίδιες τις μορφές. Αυτό το ιδιότυπο φως τούς προσδίδει μια πρόσθετη αίγλη, μια ακτινοβολία σχεδόν υλική, σαν χνούδι ή σαν γύρη. Είναι μια χρωματικότητα μουσικής κλίμακας, που αναδύεται στον ζωγραφικό χώρο αναδιπλώνοντας πολλαπλασιαστικά -σε ένταση και βάθος- τα επίπεδα των συνηχήσεων. Πρόκειται για μια ισορροπία χρωματικά τονική, πλήρη αποχρώσεων σχεδόν προσωπικών - ένα είδος ευρεσιτεχνίας ή μάλλον ειδικής σφραγίδας.

Η σύνθεση της ζωγραφικής του είναι υποδειγματική, αρχιτεκτονικά δομημένη. Αν της λείπει ο όγκος και η τρίτη διάσταση, τούτο αποτελεί το μυστικό κλειδί για το πέρασμα προς την τέταρτη διάσταση: τον χρόνο - τη βάση της μουσικής αλλά και της προσωπικής του ζωγραφικής μουσικότητας.

Εμφανέστερα η ζωγραφική του σύνθεση οργανώνεται σαν μουσική φούγκα, με εσωτερικό ρυθμό και μετρική ισορροπία στα τελευταία έργα του, που εκτέθηκαν με τον  τίτλο «Ονειροπόληση». Η ρυθμολογία των γραμμών και η χρωματική του μουσικότητα αναδεικνύονται πλέον σε αυτοτελή καταστατικά στοιχεία του εικαστικού του σύμπαντος. Στη σειρά αυτή ο Αχιλλέας Παπακώστας μορφοποιεί τη ρήση του Herbert Read ότι η τέχνη ήταν πάντοτε αφηρημένη και συμβολική και απευθυνόταν στην ανθρώπινη ευαισθησία μέσω της οργάνωσης οπτικών και χειροπιαστών αισθημάτων. Στα έργα αυτά συνδυάζονται ελεύθερα πλήθος σχηματοποιημένων στοιχείων και η εικόνα αποτελεί την πρόφαση για την ανάπτυξη χρωματικών αρμονιών.  Ο κόσμος του πια αποπνέει εμφανέστερα pop διάθεση (αναδύει άρωμα David Hockney), όπου τα νέα ζωγραφικά του ευρήματα αξιοποιούνται αμεσότερα μέσω της ήδη εμπεδωμένης εικαστικής του γλώσσας που συνίσταται στη διαφάνεια και τη ρυθμική τού χρώματος. Η ζωγραφική του γίνεται πλέον αποσπασματική, υπαινικτική, κατ’ επίφαση αφηγηματική, που όμως τον οδηγεί στον ποιητικό κόσμο «ενός τόπου άλλου, που Θεωρίες, και Ρυθμοί, και Γνώσεις κατοικούν». Πρόκειται για  «γενναία χρήση» της φύσης, την οποία ο Παπακώστας διατηρεί ζηλότυπα στα μύχια της ζωγραφικής του ψυχής, αλλά που πλέον δεν την προβάλλει άμεσα. Την ανασυντάσσει με τη χρήση των γραμμών και της ρυθμολογίας. Στα έργα της «Ονειροπόλησης» μεγεθύνονται δημιουργικά και επαναδιατυπώνονται αυτόνομα ορισμένα στοιχεία που ενυπήρχαν στα έργα της προηγούμενης περιόδου του είτε ως αυτοτελή αποσπάσματα είτε ως μορφολογικά στοιχεία λειτουργικά ενταγμένα στις μορφές του.

Ο Αχιλλέας Παπακώστας είναι κατά βάση ο ζωγράφος που οδηγεί στα όριά τους τις δυνατότητες που του παρέχει η παραστατικότητα, χωρίς όμως να την παραβλάπτει. Διαφυλάσσει τους ρυθμούς και τις γραμμές της, αισθαντικός και βαθύς, πυκνά ποιητικός, ερμητικός και στις πιό διάφανες αποχρώσεις του, λαμπερός και στους ερεβώδεις του τόνους. Προ πάντων, όμως, αναδεικνύει δοξαστικά τη μουσικότητα του ρυθμού  γραμμών και χρωμάτων στο συντακτικό τού ιδιωτικού του εικαστικού οράματος.

 Νίκος Αλ. Μηλιώνης
* Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Νέα Ευθύνη, τεύχος 10/Μάρτιος-Απρίλιος 2012, σ. 205-206.

 


 

Xρωστήρας

Tα κορίτσια

Tο σώμα είναι φόρμα, η προσφιλέστερη στον οπτικό καλλιτέχνη, ακριβώς γιατί είναι πλήρης νοήματος, είναι ρευστή και πολύχυμη, ασύλληπτη. O ζωγράφος ξεκινά να μπουσουλάει ζωγραφίζοντας σώματα· συχνά συνεχίζει για πάντα, και πάντως σπάνια να μην περάσει μια φάση στην ωριμότητά του ασχολούμενος με το σώμα.

Aυτή τη στιγμή στην Aθήνα μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες εκθέσεις, μικρές και μεγάλες, έχουν θέμα το σώμα. Aπό τις διεθνείς θεματικές στο Mουσείο Φρυσίρα (επιμ. Eugene Lucie Smith) και στην γκαλερί Nέες Mορφές («Πάσχον σώμα», επιμ. Στ. Tσιγκόγλου), έως τις «μικρές» ατομικές νέων ζωγράφων.

Σήμερα θα μείνω σε έναν νέο, στον 34χρονο Aχιλλέα Παπακώστα. O A. Π. έχει ξεχωρίσει ήδη με την αποφοίτησή του από την AΣKT, το 1995· τότε, απέσπασε το βραβείο του Iδρύματος Σπυρόπουλου. Tον έχουμε ξαναδεί έκτοτε σε ομαδικές εκθέσεις και στην προηγούμενη ατομική του. Eίναι καθαρόαιμος ζωγράφος, ας πούμε παραστατικός. Eίναι βέβαια και απολύτως σύγχρονος - πώς θα μπορούσε αλλιώς; Eίναι ένας μοντέρνος καλλιτέχνης, στη θεματολογία του, στον τρόπο που οργανώνει το ταμπλό του, στο «ρηχό» άπλωμα της ύλης, στην παλέτα του. Kαι εκπέμπει διττό συναισθηματικό σήμα: είναι ευφορικός ως προς τη φόρμα και το χρώμα· ελαφρώς μελαγχολικός ως προς τον τρόπο που χειρίζεται το θέμα του.

Tο θέμα του; Tα κορίτσια, δηλαδή η γυναίκα. O Παπακώστας συγκροτεί όλη του του την έκθεση με πορτρέτα νέων γυναικών. Tις απεικονίζει συνήθως όρθιες, ολόσωμα και μετωπικά. Tο φόντο είναι μονόχρωμο, ως επί το πλείστον, ένας μοντέρνος κάμπος, που κόβεται χαμηλά από την οριζόντια του εδάφους. Φυσιογνωμικά, τα κορίτσια του A. Π. έχουν κάτι το φλαμανδικό ή το σκανδιναβικό: κουκουλωτά μάτια, φουσκωτά χείλη... Σαν μοντέλα του Bερμέερ ή του Bαν Nτάικ. Πιο ενδιαφέρουσα ακόμη είναι η αμφίεση και το στήσιμο. Tα ντυσίματα φέρουν φολκλορικές νύξεις, γοτθικούς απόηχους και σύγχρονες νότες γκραντζ και τέκνο. Tα κορίτσια έτσι προκύπτουν σαν εκδοχές Λάρα Kροφτ, σαν γκόθικ βαμπιρέλες, σαν αλητομουτράκια από ρέιβ πάρτι... Σχεδόν όλα εκπέμπουν αυτή τη λεπτή μελαγχολία που προαναφέραμε· μια ατμόσφαιρα περισσότερο, ένα μόλις αντιληπτό συναισθηματικό τούλι που παρεμβάλλεται επιδέξια ανάμεσα στο αφηγούμενο και τον αναγνώστη-θεατή. Bυθιζόμενος στην πολλαπλή εικόνα του Kοριτσιού, διακρίνεις επίσης μια ερωτική σουρντίνα, έναν υφέρποντα αισθησιασμό.

Kατά τα άλλα, η παλέτα και η γραμμή, οι σχεδόν ντεκουπαριστές μορφές, άχωρες και άχρονες, η έμφαση στην εσωτερική ζωή του εικονιζομένου, η επιφανειακότητα της ύλης, φέρνουν στον νου τους σπουδαίους σύγχρονους παραστατικούς, τον Xόκνεϊ, λ.χ., τη Pέγκο, τον Kιτάι. O A. Π. δεν ανακαλύπτει τον τροχό, ασφαλώς. Aλλά ο τρόπος που ντύνει τα κορίτσια του, η ατμόσφαιρα που δημιουργεί, ο συγκρατημένος αισθησιασμός του, είναι χαρακτηριστικά ταλαντούχου ζωγράφου. Παρά την κάποια αμηχανία στον εντοπισμό του αφηγηματικού του πυρήνα, παρά τους χαλαρούς αρμούς, κατορθώνει να δώσει πνοή σε ένα επικίνδυνα τετριμμένο θέμα, να το ζωντανέψει χωρίς να το κάνει κραυγαλέο, να είναι σύγχρονο και όχι μοδάτο. Kαι να μένει ώς το τέλος ζωγραφική (Γκαλερί Zουμπουλάκη).

Nίκος Γ. Ξυδάκης
* εφημερίδα Η Καθημερινή, 20 Νοεμβρίου 2004

 

Η ζωγραφική χαρακτηριζόταν πάντα, ως ονομασία από τον τύπο του συναισθήματος που εξέφραζε. Το χρώμα παίζοντας τεράστια σημασία, έφτιαξε δεκάδες σχολές καλλιτεχνών που το χειρίστηκαν. Δεν έχει λοιπόν νόημα να σας πω αν ο Παπακώστας είναι εξπρεσιονιστής ή ιμπρεσιονιστής, φωβ ή ρεαλιστής. Είναι καταρχάς ένας καλός ζωγράφος και συνεχίζει να μας παρουσιάζει τις επιμελημένες ζωγραφιές του. Σήμερα όλα αυτά τα πορτρέτα συγκεντρώνουν τόσο μεγάλη παρουσία που είναι σαν μια γροθιά στο στομάχι. Είμαστε όλοι εκεί μέσα. Ο καλλιτέχνης μοιάζει να επιχειρεί μια απογραφή ανθρώπινων τύπων και ανθρωπολογικών παρατηρήσεων τόσο λεπτομερή που είναι σχεδόν ολοκληρωμένη. Κάθε ψυχική κατάσταση περιγράφεται, κάθε φυσικότητα ζωγραφίζεται, κάθε μειονεξία αναφέρεται. Να το κοιτάξουμε αυτό, όσο κι αν μας βολεύει να το αποφεύγουμε.

Όλγα Δανιηλοπούλου
2000
* κατάλογος έκθεσης «Οι καλλιτέχνες του Μουσείου Σπυρόπουλου»