Γεννήθηκε στα Χανιά της Κρήτης το 1953. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με καθηγητή τον Δημοσθένη Κοκκινίδη (1979-1984). Παρουσίασε για πρώτη φορά τη δουλειά του το 1979. Έκτοτε έχει οργανώσει δεκαεννέα ατομικές εκθέσεις και έχει λάβει μέρος σε πολλές ομαδικές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το 1994 μαζί με τους Μάριο Σπηλιόπουλο, Αντώνη Μιχαηλίδη, Βίκυ Τσαλαματά και Εδουάρδο Σακαγιάν κέρδισαν το βραβείο καλύτερου Εθνικού Περιπτέρου στη Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας. Από το 1987 διδάσκει ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και το 2009 εξελέγη αναπληρωτής καθηγητής.

Ατομικές Εκθέσεις

  • 2012 Ένα Μέτρο, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Αθήνα
  • 2011 Ο χώρος του χρόνου, Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων, Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων
  • 2010 Γκαλερί Αποκάλυψη, Λευκωσία, Κύπρος
  • 2008 Γκαλερί Έκφραση, Αθήνα
  • 2008 Γκαλερί Citronne, Πόρος
  • 2007 Χρόνος Παρακείμενος, Σχολείο Φαλατάδο Τήνου
  • 2006 Γκαλερί Artforum, Θεσσαλονίκη
  • 2006 Γκαλερί C.K., Λευκωσία, Κύπρος
  • 2006 Γκαλερί Νέες Μορφές, Αθήνα
  • 2002 Γκαλερί Artforum, Θεσσαλονίκη
  • 2001 Γκαλερί Rossi and Rossi, Λονδίνο
  • 2001 Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Αθήνα
  • 2000 Γκαλερί Opus, Αθήνα
  • 1998 Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Αθήνα
  • 1996 Γκαλερί Artforum, Θεσσαλονίκη
  • 1995 Γκαλερί Titanium, Αθήνα
  • 1993 Europe Art, Γενεύη
  • 1992 Γκαλερί Titanium, Αθήνα
  • 1989 Γκαλερί Titanium, Αθήνα
  • 1986 Γκαλερί Ώρα
  • 1979 Γκαλερί Διαγώνιος, Θεσσαλονίκη

Ομαδικές Εκθέσεις (επιλογή)

  • 2012 Ellenico Plurale – Dipinti dalla Collezione Sotiris Felios, Complesso del Vittoriano, Ρώμη (επιμέλεια Giuliano Serafini)
  • 2012 Μεταξύ πραγματικού και φανταστικού. Έργα από τη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, Κέντρο Τέχνης Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο, Βόλος (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη)
  • 2009 35 εικαστικοι καλλιτέχνες για τη δημοκρατία, Ζάππειο Μέγαρο (επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς)
  • 2008 Στη δυναμική της εικόνας, Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη, Αθήνα (επιμέλεια: Ντόρα Ηλιοπούλου-Ρογκάν)
  • 2008 Αρχαιότητα και Μοντερνισμός, Kunsthistorisches Museum, Βιέννη
  • 2008 Ο μεγάλος ύπνος, Δημοτική Πινακοθήκη Καλαμάτας, (επιμέλεια: Θανάσης Μουτσόπουλος)
  • 2008 Art Athina, Γκαλερί Artforum
  • 2007 Κλασικές μνήμες στη σύγχρονη ελληνική τέχνη, Capital Museum of China, Πεκίνο
  • 2007 Ο Μίκυ Μάους συναντά την τέχνη, Ελληνοαμερικανική Ένωση, Αθήνα
  • 2007 Love will tear us apart, περιοδικό Βαβέλ, Γκάζι, Αθήνα
  • 2004 Ομοιότητα Περίπου. Εκδοχές ενός πορτρέτου του Α. Μπενάκη, Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, (επιμέλεια: Θανάσης Μουτσόπουλος)
  • 2004 God becomes a man. Αφιέρωμα στους Ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας. Ασημένιο μετάλλιο (βραβείο κοινού), Μουσείο Νέας Τέχνης Εσθονία (επιμέλεια: Mark Sooussar)
  • 2004 Ανθρωπογραφία, Συλλογή Χρ. Χριστοφή, Ακαδημία Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, Ξάνθη
  • 2003 Κλασικές μνήμες στη σύγχρονη ελληνική τέχνη, Πολιτιστικό Κέντρο Ατατούρκ, Ελληνική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κωνσταντινούπολη (επιμέλεια: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα)
  • 2003 Ολυμπιακό πνεύμα και σύγχρονη ελληνική τέχνη, Πινακοθήκη δήμου Χανίων (επιμέλεια: Πέγκυ Κουνενάκη)
  • 2003 Διαγράφοντας το σήμερα, το αύριο και το χθες, Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα)
  • 2003 332+1 Καλλιτέχνες Δωρητές, Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη
  • 2003 Voyage, Γκαλερί Flowers East, Λονδίνο
  • 2002 Διαγράφοντας το σήμερα, το αύριο και το χθες, Πινακοθήκη Αβέρωφ (επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα)
  • 2000 Συλλογή Λεωνίδα Μπέλτσιου, Π.Ο.Δ.Τ. Τρίκαλα (επιμέλεια: Μάνος Στεφανίδης)
  • 2000 Συλλογή σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας Ρεθύμνης, Επιλογές, Πινακοθήκη Πιερίδη (επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς)
  • 2000 Μουσείο Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Ζωγραφικής Βλ. Φρυσίρα (επιμέλεια: Μ. Στεφανίδης, Μ. Καρρά)
  • 1999 Ο Καραγκιόζης, το Θέατρο Σκιών και οι εικαστικές Τέχνες, Δημ. Πινακοθήκη Πατρών (επιμέλεια: Μ. Παπαδοπούλου)
  • 1999 Προσεγγίσεις ελληνικότητας, γενιές του ’80 και του ’90, Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, Μουσείο Dalarna-Falum Σουηδίας, Ελληνική Πολιτιστική Στέγη Στοκχόλμης, Πύργος Vianden Λουξεμβούργο, (επιμέλεια: Ν. Κυριαζή)
  • 1998 Σύγχρονη Ελληνική Τέχνη του Τελ Αβίβ, (επιμέλεια: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα)
  • 1996 Αφιέρωμα στον Π. Πανταζή, Πινακοθήκη Αβέρωφ, Μέτσοβο (επιμέλεια: Όλγα Μετζαφού)
  • 1995 Τα ευγενή μέταλλα, ο Γιάννης Κοντίς παρουσιάζει τους ζωγράφους του, Γκαλερί Νέες Μορφές
  • 1995 Διεθνής συνάντηση στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Δελφών (επιμέλεια: Αθηνά Σχινά)
  • 1995 Ιχθύς, Πινακοθήκη Μετσόβου (επιμέλεια: Γιάννης Κολοκοτρώνης)
  • 1995 Τιμή στον Ελ Γκρέκο, Εθνική Πινακοθήκη, (επιμέλεια: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα)
  • 1994 Απώλεια της μορφής μέσα στο χώρο, Γκαλερί Νέες Μορφές, Αθήνα (επιμέλεια: Ελένη Βακαλό)
  • 1994 Το δέντρο, Πινακοθήκη Δήμου Λευκωσίας, Κύπρος – Πινακοθήκη Πιερίση, Αθήνα (επιμέλεια: Γιάννης Κολοκοτρώνης)
  • 1993 Δέκα Έλληνες Ζωγράφοι, Παλέρμο, Κατάνια, Ιταλία (επιμέλεια: Μάνος Στεφανίδης)
  • 1992 Συλλογή Βλ. Φρυσίρα, Βυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου (επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς)
  • 1992 Ένεκεν τιμής, τελευταία έκθεση της Γκαλερί Ώρα, Αθήνα, (επιμέλεια: Χ. Μπαχαριάν)
  • 1987 Πανελλήνια Έκθεση Εικαστικών Τεχνών, ΟΛΠ
  • 1987 Ζωγραφική για ένα τραπέζι, Δημοτική Πινακοθήκη, Αθήνα, (επιμέλεια: Μάνος Στεφανίδης)
  • 1982 Φοιτητές ΑΣΚΤ στην Κρακοβία

Τα αινίγματα της όρασης

Παραδεχόμαστε εύκολα την πραγματικότητα,
ίσως επειδή αισθανόμαστε ότι τίποτα δεν είναι αληθινό.
Jorge Luis Borges, Ο Αθάνατος.

Επικίνδυνες ισορροπίες, γόρδιοι δεσμοί, καταστάσεις που δεν μπορούν να υπάρχουν, παράδοξες γεωμετρίες: Μια γυναίκα κρατάει (ή μήπως σπρώχνει) ένα δέντρο που γέρνει ενώ ένας σπάγκος το συγκρατεί (;) να μην πέσει. Οι πετονιές δύο ψαράδων συναντώνται σε μια καθαρή γωνία. Οπτικές απάτες. Κατασκευή αινιγμάτων. Ναι, αλλά και ένα φιλοσοφικό σχόλιο πάνω στο γεγονός (;) ότι όλος ο κόσμος είναι ένα πράγμα. Τόσο ίδιο ώστε η αναπαράσταση στην τέχνη (ή αλλού) να μοιάζει γελοίο ή περιττό πράγμα. Ο καλλιτέχνης ως μικρός Θεός που δεν παρατηρεί τον εξωτερικό κόσμο αλλά δημιουργεί ένα δικό του σύστημα, αυτόνομο απ' οτιδήποτε άλλο εκτός ίσως από τον κόσμο της σκέψης. Ο Μανουσάκης όμως πάνω από εννοιακός διαμορφωτής καταστάσεων παραμένει ζωγράφος με πίστη στο υλικό αλλά και τη σημασία του πρωτοτύπου. Σε μια εποχή που η μηχανική αναπαραγωγή θα έπρεπε να καθορίζει την αντίληψη μας για την τέχνη, όπως έγραφε ο Walter Benjamin, έχουμε μια σπάνια εξαίρεση όπου η σημασία βρίσκεται στην επαφή με το πρωτότυπο. Γιατί εκεί ο θεατής θα παραξενευτεί με το φάγωμα και την αποκάλυψη του ξύλου, τα ίχνη του κάρβουνου πάνω στο ελαιόχρωμα, το κοντράστ υλικών και χρωμάτων. Σκαλίζει το ξύλο της βάσης του πίνακα σα να είναι ανθρώπινη σάρκα και, βγάζοντας την επιδερμίδα του, το απογυμνώνει. Το καθαρό χρώμα όταν εμφανίζεται, έντονο, μοιάζει με ξένο σώμα στον κορμό της μανουσακικής πραγματικότητας, η οποία δομείται συνήθως σε γαιώδεις μελαγχολικές αποχρώσεις. Η πολύχρονη εμμονή του καλλιτέχνη με τα τσίγκινα, κυρίως, παιχνίδια, μια πολύχρωμη μικρογλυπτική, δείχνει να περνάει τώρα στη ζωγραφική του. Φαίνεται ότι τα πολύτιμα αυτά κομμάτια μιας αλλοτινής εποχής φιλτράρουν το χρώμα τους στα έργα που συνορεύουν μαζί τους στον χώρο του εργαστηρίου. Λες και ζωντάνεψαν το βράδυ, κατά την κατά Άντερσεν φαντασία και τα έβαψαν με το δικό τους τρόπο. Αποφεύγει τόσο τη φιλολογία όσο και τον εντυπωσιασμό, κρατώντας τις απαραίτητες αποστάσεις κι απ’ τα δύο, προσπαθώντας να είναι μια τέχνη σημερινή, μια ανθρώπινη κατασκευή σε ταραγμένες εποχές. Αν κάτι χαρακτηρίζει τη δουλειά του Μιχάλη Μανουσάκη από το ξεκίνημά της μέχρι σήμερα είναι ένας έντονος ανθρωπισμός, ένα ενδιαφέρον για τα ταπεινά, για το λίγο. Αγωνία για την κατάσταση του ανθρώπου και μια τέχνη που σπεύδει να πετάξει κάθε επίφαση μεγαλομανίας και εντυπωσιασμού. Ο «ανθρωπάκος» του, συνήθως μόνος στο παρελθόν, εδώ εμφανίζεται να συνυπάρχει και να συνομιλεί με έναν, ελαφρώς μικρότερο σε μέγεθος, ανθρωπάκο. Το παιδί μεγαλώνει και ένας νέος κύκλος της ζωής αρχίζει ίσως;

Ο Μανουσάκης χτίζει μια δική του πραγματικότητα, η οποία, παρά τις φαινομενικές της ομοιότητες, διατηρεί μικρή σχέση με την υπαρκτή πραγματικότητα. Ή, ίσως, μεταγράφει αυτή την τελευταία σε μια ιδεατή σφαίρα. Η θάλασσα του Μανουσάκη δεν είναι ακριβώς θάλασσα, ο ουρανός δεν είναι ουρανός, η σκιά δεν είναι σκιά. Τίποτε εδώ δεν αποτελεί αναπαράσταση της πραγματικότητας. Η βάρκα, που συναντάμε συχνά, είναι περισσότερο μια συμβολική κιβωτός προορισμένη για ένα ή δύο άτομα παρά ένα σκάφος μεταφοράς. Το δέντρο, που επίσης εμφανίζεται συχνά, αν και φορές μοιάζει επικίνδυνα με πεύκο, είναι μάλλον ένας ιδεατός σύντροφος, μια στέγη προστασίας απέναντι στον δυσοίωνο ουρανό. Ένα μεγάλο μέρος των έργων αυτής της έκθεσης αποτελείται από δίπτυχα, που αποτελούν συνήθως δύο παράλληλους κόσμους οι οποίοι συνορεύουν παράδοξα και συχνά αλληλοαναιρούνται χρωματικά ή εννοιολογικά. Σε ένα από αυτά, ο καλλιτέχνης αναιρεί μια κατεξοχήν αυθόρμητη λειτουργία της όρασης, την ηδονοβλεψία (voyeurism). Εδώ βλέπουμε μια γυμνή γυναίκα, από κάτω, από το πιο αδιάκριτο δυνατό πόστο. Στο διπλανό τμήμα του έργου μια αντρική μορφή (μας) κοιτάζει από ψηλά ενώ κλείνει τα μάτια με την παλάμη της, για να μην βλέπει. Εδώ η άρνηση της όρασης αλλά και της ηδονοβλεψίας λειτουργεί και ως μεταφορά για τον αδιάκριτο χαρακτήρα της αναπαράστασης, της εικόνας, της τέχνης, ως προέκταση της πλατωνικής αλληγορίας του σπηλαίου. Ο Μανουσάκης μοιάζει να συνδιαλέγεται με μια σειρά καλλιτέχνες του εικοστού αιώνα. Οι Σουρρεαλιστές, ο Magritte ίσως περισσότερο απ' όλους, μοιράζονται μαζί του τόσο την αγάπη για τις παράδοξες καταστάσεις και κατασκευή αινιγμάτων όσο και τον ίδιο τον σχολιασμό της αναπαράστασης ως ένα ψέμα (μπορούμε να θυμηθούμε πάλι το κλασικό Ceci n' est pas une pipe του Magritte). Φυσικά η σημασία του Marcel Duchamp ως θεμελιωτή της εννοιακής προσέγγισης στην τέχνη προβάλλεται στο έργο του Μανουσάκη. Όσοι πιστεύουν ότι η τέχνη πρέπει να προσεγγίζει ασταμάτητα την κοινωνία, την καθημερινή ζωή ή ακόμη τη μόδα και τη μαζική κουλτούρα, εδώ θα μιλήσουν για αναχρονισμό (αν και η απλότητα και οι αναφορές στα μεταπολεμικά παιχνίδια θα τους μπερδέψουν). Όσοι όμως πιστεύουν ότι η τέχνη πρέπει να είναι ένα κλειστό, προστατευμένο σύστημα το οποίο οφείλει να υπάρχει σε ένα επίπεδο ξένο προς τα κοινότοπα γεγονότα της καθημερινότητας, σε διάλογο με τη Φιλοσοφία και τη Σκέψη θα βρουν εδώ υλικό από αυτό που φτιάχνονται οι μύθοι.

 

Θανάσης Μουτσόπουλος

Subscribe To Our Newsletter

Join our mailing list to receive our latest news and updates.

You have Successfully Subscribed!