Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1953. Σπούδασε γλυπτική (1972-1978), ψηφιδωτό (1976-1978), νωπογραφία και αγιογραφία (1978-1980) στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας κοντά στον Γιάννη Παππά, τον Κώστα Κολέφα και τον Κωνσταντίνο Ξυνόπουλο. Το 1978 παρακολούθησε μαθήματα στο Universita degli Studi του Μιλάνου και, με υποτροφία της ιταλικής κυβέρνησης. Συνέχισε τις σπουδές της σε μεταπτυχιακό επίπεδο στη συντήρηση υλικών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (1983-1986) με υποτροφία του Ι.Κ.Υ. Το 1999 διορίζεται στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας σε θέση ΔΕΠ. Το 2001 τιμήθηκε για το έργο της από το Πνευματικό και Πολιτιστικό Κέντρο Γλυφάδας.

Ατομικές Εκθέσεις

  • 2010 Το Ρολόι του Κούκου, Μουσείο Το Λουτρό των Αέρηδων, Αθήνα
  • 2010 Μύθοι και ιδιότητες, Πινακοθήκη Ψυχικού, κληροδότημα Μένης και Τάκη Λέφα, Αθήνα (επιμέλεια: Ελίζα Γερολυμάτου)
  • 2009 Η Ακτινοβολία του Κολοσσού και η Ισχύς των Εραλδικών Συμβόλων, Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Ρόδου
  • 2007 Γλυπτά Δακτυλίδια, Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη, Αθήνα (επιμέλεια έκθεσης: Ιωάννα Λαλαούνη)
  • 2007 Η Αφροδίτη Λίτη στο Νομισματικό Μουσείο, μία καρποφόρα Συνάντηση Νομισματικό Μουσείο, ΙΛΙΟΥ ΜΕΛΑΘΡΟΝ, Αθήνα
  • 2007 Η Α. Λίτη στη χώρα των θαυμάτων, Πότνια Θηρών Αίθουσα Σύγχρονης Τέχνης, Αθήνα
  • 2006 Τα πολύτιμα της παράδοσης,  Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Ευθυμία Κούνδουρα, Νόρα Σκουτέρη)
  • 2004 Η ευδαιμονία του μοιράσματος των καρπών, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα
  • 2004 Kατάδυση στο βασίλειο της αθωότητας, Πολιτιστικό Κέντρο Φιλοθέης, Αθήνα
  • 2002 Τα δαχτυλίδια,  Γκαλερί Ζ. Αθανασιάδη, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη)
  • 2000 Το παράκτιο τοπίο, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα
  • 1998 Οι αινιγματικές πριγκίπισσες, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα
  • 1997 Οι μυστικοί κήποι, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών
  • 1995 Ένας περίπατος στο θέατρο της φύσης,  Γκαλερί Ζ. Αθανασιάδη, Θεσσαλονίκη
  • 1994 Από την κουλτούρα στη φύση, Μύλος, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Δωροθέα Κοντελετζίδου)
  • 1994 Το συνέδριο των πουλιών και των καρπών, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα

Ομαδικές Εκθέσεις

  • 2007 Κ,Λ,Μ,Ν, αλφαβητάριο θερινής ύλης, KEAS Gallery, Τζιά (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού)
  • 2007 Η φιλία, οι εργασίες και οι μέρες ΙΙ, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Μαριλένα Λιακοπούλου)
  • 2007 Τάματα και θάματα – Αφιερωματική πρακτική στην Κέρκυρα και στην Ευρώπη, Παλαιό Φρούριο, Κέρκυρα, 21η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων – Musée national des civilizations de l’ Europe et de la Mediterranée (επιμέλεια: Λουίζα Καραπιδάκη, Πένια Ρηγάκου)
  • 2006 Νανουρίσματα, Μουσείο Βυζαντινό και Χριστιανικό, Αθήνα (επιμέλεια: Γιώργος Μωραΐτης)
  • 2006 Νέα Αποκτήματα, Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Intercontinental, Αθήνα (επιμέλεια: Έφη Μηχάλαρου)
  • 2006 Ελληνική Τέχνη, Ο.Η.Ε., ΥΠΠΟ, Νέα Υόρκη (επιμέλεια: Λουίζα Καραπιδάκη)
  • 2006 Δαχτυλίδια – Κόσμημα, Αφροδίτη Λίτη- Πιερρέττα Λορετζάτου, Αίθουσα Τέχνης Σκουφά, Αθήνα (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη, Φωτεινή Σιδερά)
  • 2006 Ήταν κάποτε η Πηνελόπη Δέλτα, Κολλέγιο Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού)
  • 2005 Επίσκεψη στον Χαλεπά, Το Σπίτι των Εκθέσεων, Τήνος (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού)
  • 2004 Κρυμμένα παιδία στην Ελλάδα της Κατοχής, Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος (επιμέλεια: Αφροδίτη Κούρια)
  • 2003 30cm Χ 40cm, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Αλέξανδρος Λιακόπουλος)
  • 2003 Παίζοντας με το Χρόνο, Αίθουσα Τέχνης 24, Αθήνα (επιμέλεια: Ελισάβετ Σιακαρέλη)
  • 2003 Διαγράφοντας το Σήμερα, το Αύριο, το Χθες, Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα)
  • 2003 Άνοιξη 2003, Χώρος Τέχνης Αιγόκερως, Αθήνα (επιμέλεια: Χριστίνα Πρέκα)
  • 2003 51 Νέοι ΄Ελληνες Καλλιτέχνες, Τεχνόπολις, Δήμος Αθηναίων, Αθήνα (επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα)
  • 2003 Εναλλασσόμενα έργα, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Αλέξανδρος Λιακόπουλος)
  • 2003 Το Ολυμπιακό Πνεύμα στη Σύγχρονη Τέχνη, Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων, Χανιά (επιμέλεια: Πέγκυ Κουνενάκη)
  • 2002 Είκοσι τέσσερις γλύπτες τιμούν τον δάσκαλό τους, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα (επιμέλεια: Θεόδωρος Παπαγιάννης, Διονύσης Καψάλης)
  • 2002 Διαγράφοντας το Σήμερα, το Αύριο, το Χθες, 51 νέοι Έλληνες καλλιτέχνες, Ίδρυμα Ε. Αβέρωφ, Μέτσοβο (επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα)
  • 2002 Το Ελληνικό Καλοκαίρι, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Μαριλένα Λιακοπούλου)
  • 2002 Πινακοθήκη Καλαμάτας, Καλαμάτα (επιμέλεια: Άννυ Κωστοπούλου)
  • 2002 Χριστούγεννα με Χρώμα, 2002, Χώρος Τέχνης Αιγόκερως, Αθήνα (επιμέλεια: Χριστίνα Πρέκα)
  • 2001 Ίδρυμα Ερευνών – Christie’s, Αθήνα (επιμέλεια: Ελισάβετ Λύρα)
  • 2001 Μάγια, Κτήμα Παυλίδη, Αθήνα(επιμέλεια: Μαρία Μαραγκού)
  • 2001 Παρά θιν’αλός, Σύγχρονη Ελληνική Γλυπτική, Π. Φάληρο, Αθήνα (επιμέλεια: Κατερίνα Κοσκινά, Νίκος Ζίας)
  • 2001 Προκαλώντας το βλέμμα, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα(επιμέλεια: Μαριλένα Λιακοπούλου)
  • 2001 Windows to the World, Γκάζι, Δήμος Αθηναίων, Αθήνα (επιμέλεια: Λάμπρος Κανελλόπουλος)
  • 2001 Χριστούγεννα με χρώμα, Χώρος Τέχνης Αιγόκερως, Αθήνα (επιμέλεια: Χριστίνα Πρέκα)
  • 2000 Η ανθρώπινη φιγούρα στην τέχνη, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Μαριλένα Λιακοπούλου)
  • 2000 Η Συλλογή του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Φλώρινας,
    Φλώρινα (επιμέλεια: Ζωή Γοδόση)
  • 2000 Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Ευθυμία Γεωργιάδου)
  • 2000 2000 κονσέρβες, Λιθογραφείο Πειραιώς, Αθήνα (επιμέλεια: Αλέξης Βερούκας)
  • 2000 Ίδρυμα Ερευνών – Christie’s, Αθήνα (επιμέλεια: Ελισάβετ Λύρα)
  • 2000 Blue Outremer – Ποσειδώνια 2000, Κέντρο Τέχνης Καστέλλας, Πειραιάς (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού)
  • 2000 Καλοκαίρι 2000, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Μαριλένα Λιακοπούλου)
  • 2000 Αρχαιολογικό Μουσείο Λαυρίου, ΥΠΠΟ – Δήμος Λαυρίου, Λαύριο
  • 2000 Συλλογή RCA, Πινακοθήκη Πιερίδη, Αθήνα (επιμέλεια: Μαρία Μαραγκού)
  • 2000 Art Athina 2000, Αθήνα, Αίθουσα Τέχνης, Ζ. Αθανασιάδη
  • 2000 Συλλογή Β. Φρυσίρα, Αθήνα(επιμέλεια: Μάνος Στεφανίδης)
  • 1999 Μουσείο Λαϊκής Τέχνης, Αίγινα (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού)
  • 1999 Έκθεση συνεργατών, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Μαριλένα Λιακοπούλου)
  • 1999 Η προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς, Christie’s, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα, επιμέλεια έκθεσης: Ελισάβετ Λύρα
  • 1999 Από το 2000 π.Χ. έως το 2000 μ.Χ. Η αισθητική περιπέτεια στον ελληνικό χώρο, Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου, ΥΠΠΟ – Δήμος Πόρου, Πόρος (επιμέλεια: Ελένη Κονσολάκη)
  • 1999 Αίθουσα Τέχνης 24, Αθήνα (επιμέλεια: Ελισάβετ Σιακαρέλη)
  • 1998 Αdvertising, Saatchi & Saatchi, Πινακοθήκη Πιερίδη, Αθήνα
    (επιμέλεια: ΄Ολγα Δανιηλοπούλου)
  • 1998 Έργα γλυπτικής, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Αθήνα (επιμέλεια: Μαριλένα Λιακοπούλου)
  • 1997 Salon Montrouse, Παρίσι, Γαλλία (επιμέλεια: Σάνια Παππά)
  • 1997 Δημοπρασία για τα Παιδικά Χωριά ΣΟΣ, Πινακοθήκη Πιερίδη, Αθήνα (επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς)
  • 1997 Τοπογραφίες – Κοσμοεικόνες – Συνηχήσεις, Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Σάνια Παππά)
  • 1997 Ιερά Οδός – Μια άλλη άποψη, ΥΠΠΟ – Φίλοι της Μουσικής, Αθήνα (επιμέλεια: Βιβή Βασιλοπούλου)
  • 1997 Οδός Πειραιώς – Μεταμορφώσεις ενός βιομηχανικού τοπίου, ΒΙΣ, Αθήνα (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού-Φλάβια Νέσση)
  • 1996 Ανάμεσα στον Ουμανισμό και στη Σύγχρονη Τέχνη, Campus Art Ζηρίδη, Αθήνα (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού-Φλάβια Νέσση)
  • 1996 Περί έρωτος και άλλων, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Δωροθέα Κοντελεντζίδου)
  • 1996 Αισχύλεια 96, Ελευσίνα
  • 1996 Δρόμοι της Νεοελληνικής Γλυπτικής, Οικισμός Σφενδάλης, Αθήνα (επιμέλεια: Αφροδίτη Κούρια)
  • 1996 Το κουτί της Πανδώρας, Antiken Museum, Βασιλεία, Ελβετία (επιμέλεια: Σάνια Παππά)
  • 1995 Configure 2, Erfurt, Γερμανία (επιμέλεια: Κατερίνα Κοσκινά)
  • 1995 Νatura Mater Arts, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων, Αθήνα (επιμέλεια: Μάνος Στεφανίδης)
  • 1995 Ελληνοαμερικανική Ένωση, Αθήνα (επιμέλεια: Μάνος Στεφανίδης)
  • 1995 ΣΩΖΩ, Αμερικανική Πρεσβεία, Αθήνα, Natasha Clive
  • 1995 Art Athina ΄95, Αθήνα (επιμέλεια: Δημοσθένης Δαβέττας)
  • 1995 Παρουσίαση ομάδας καλλιτεχνών, Εθνική Πινακοθήκη, Αθήνα (επιμέλεια: Μαρίνα Λαμπράκη)
  • 1994 Το δέντρο, Δημοτική Πινακοθήκη Λευκωσίας, Κύπρος (επιμέλεια: Γιάννης Κολοκοτρώνης)
  • 1994 Πινακοθήκη Πιερίδη, Αθήνα (επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς)
  • 1994 3 χρόνια συνεργασίας, Μύλος, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Χάρης Σαββόπουλος)
  • 1993 Συμπόσιο Τέχνης και Λόγου, Ίδρυμα Εγνατία, Πινακοθήκη Πιερίδη, Πινακοθήκη Αβέρωφ, Μέτσοβο (επιμέλεια: Γιάννης Κολοκοτρώνης)
  • 1992 Σπείρα Ι, Μαδρίτη Πολιτιστική Πρωτεύουσα, Ισπανία (επιμέλεια: Σάνια Παππά)
  • 1992 Τέσσερις καλλιτέχνες, ΥΠΠΟ-Δήμος Αθηναίων, ΕΑΤ-ΕΣΣΑ, Αθήνα (επιμέλεια: Κατερίνα Καφοπούλου)
  • 1992 1ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής, Θάσος (επιμέλεια: ΄Εμυ Βαρουξάκη)
  • 1991 Επίθεση στις Αισθήσεις, ΔΕΣΤΕ, Αθήνα (επιμέλεια: Κατερίνα Καφοπούλου)
  • 1991 Μπιεννάλε Αλεξανδρείας, Αίγυπτος (επιμέλεια: Κατερίνα Καφοπούλου)
  • 1990 Έκθεση Ψηφιδωτών, Δημοτική Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, Αθήνα
  • 1989 Γυναίκες Γλύπτριες, ΥΠΠΟ, Κτίριο Κωστή Παλαμά, Αθήνα
  • 1987 Πανελλήνια ΄Εκθεση Εικαστικών Τεχνών, ΟΛΠ, Πειραιάς
  • 1986 Παρουσίαση ομάδας καλλιτεχνών, Εθνική Πινακοθήκη, Αθήνα
  • 1985 Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα, ΥΠΠΟ, Αθήνα
  • 1984 Πανελλήνια έκθεση Γλυπτικής, ΥΠΠΟ, Εθνικός Κήπος, Αθήνα
  • 1983 Παρουσίαση νέων καλλιτεχνών, Κοινότητα Βουλιαγμένης, Αθήνα (επιμέλεια: Πέτρος Ζαμπέλης)
  • 1982 Δημήτρια, Θεσσαλονίκη
  • 1982 Υπαίθρια Έκθεση Γλυπτικής, Πολιτιστική κίνηση, Αθήνα
  • 1980 Υπαίθρια Έκθεση Γλυπτικής, ΥΠΠΟ, Εθνικό Ωδείο, Αθήνα
  • 1978 Σχολή Καλών Τεχνών, Αθήνα
  • 1977 Σχολή Καλών Τεχνών, Αθήνα

Αφροδίτη Λίτη: Μια συνεχής πορεία-κατάδυση στο βασίλειο της χαμένης αθωότητας

Η λέξη «κατάδυση» συμβολίζει την ικανοποίησή μιας ανάγκης χαλάρωσης, ασφάλειας, τρυφερότητας, προσγείωσης: είναι η επιστροφή στη μήτρα, στην πηγή της ζωής. Κάθε ενότητα έργων στην εικοσάχρονη πορεία της Λίτη μας προσκαλεί σε μια κατάδυση στις προσωπικές μας μνήμες, αλλά συγχρόνως και σε μια κατάδυση στο συλλογικό υποσυνείδητο.

Η δουλειά της Αφροδίτης Λίτη μοιάζει να υπηρετεί έναν μυστικό σκοπό. Εμφανίζει ένα σύνολο με συνοχή και, παρά τις διαφορετικές θεματολογικές επιλογές, με εσωτερική ομοιογένεια. Είναι αποτέλεσμα μιας εξονυχιστικής έρευνας-παρατήρησης της φύσης, μιας βαθιάς αγάπης για τη ζωή, μιας μακρόχρονης ακαδημαϊκής εκπαίδευσης και μιας αξιοζήλευτης δεξιοτεχνίας. Κάθε ενότητα, συνδυάζοντας αυτόνομα γλυπτά, παρουσιάζει μια σειρά από εντελεχή περιβάλλοντα. Πρόκειται για ένα έργο το οποίο απευθύνεται τόσο στα μάτια μας όσο και στην ψυχή μας, στις αρχέγονες αναζητήσεις μας προς την αποκατάσταση της ισορροπίας με τη φύση, που στις μέρες μας έχει λάβει διαστάσεις επιτακτικής ανάγκης.

Τα Φύλλα

«Ο κόσμος της γλυπτικής μου βρίσκεται σ’ ένα δάσος» εκμυστηρεύεται η Λίτη και το πρώτο της γλυπτό εξωτερικού χώρου (1984) πιστοποιεί τα λεγόμενά της. Είναι ένα γιγαντιαίο πλατανοειδές φύλλο από μέταλλο κομμάτια καθρέφτη και σμάλτο. Κυρίαρχο σύμβολο του φυτικού βασιλείου, συμπυκνώνει όλα τα φύλλα του δάσους, μοιάζει να αντιπροσωπεύει την ίδια την ουσία του δάσους καθώς το εύθραυστο καθρεφτένιο σώμα του πάλλεται από τους αντικατοπτρισμούς των δέντρων, των φύλλων και του ουρανού. Ο καθρέφτης, όπως και η επιφάνεια του νερού, συνδέεται στις μυθολογίες με μαγικές χρήσεις: αντανακλά την αλήθεια, την ειλικρίνεια, το περιεχόμενο της καρδιάς και της συνείδησης, δείχνει την αιτία των παρελθουσών πράξεων, γίνεται όργανο διαφωτισμού, σύμβολο σοφίας και γνώσης.

Το θέμα του γιγαντιαίου φύλλου-συμβόλου επανέρχεται σε διαφορετικές παραλλαγές υλικών και φόρμας, διατηρώντας όμως πάντα τη νευρώδη υφή του η οποία επιτυγχάνεται είτε με τη χρήση διαφορετικών υλικών (καθρέφτης, μέταλλο, σμάλτο) είτε με την απόδοσή του με σπαράγματα μαρμάρου (εν δυνάμει φύλλα) που, χωρίς να αγγίζουν το ένα το άλλο, ζωντανεύουν την ολοκληρωμένη του μορφή. Το εικαστικό εκτόπισμα του ίδιου θέματος αναλαμβάνει να παρουσιάσει άλλοτε ένα σύνολο από τρία όμοια αλλά ανισομεγέθη όρθια φύλλα (μέταλλο, plexiglass), άλλοτε μια συστάδα καθρεφτένιων φύλλων κισσού που οι μίσχοι τους υψώνονται κάθετα, στηριζόμενοι σ’ έναν σπειροειδή επιδαπέδιο αλουμινένιο άξονα.

Το Συνέδριο των πουλιών και των καρπών

Με τις ρίζες του να χώνονται στο εσωτερικό της γης, τον κορμό του να αναπτύσσεται στην επιφάνεια και τα κλαριά του να υψώνονται στον ουρανό, το δέντρο αποκαθιστά την ένωση των τριών επιπέδων του κόσμου. Το δέντρο στο δάσος της Λίτη διατηρεί αυτή την εμβληματική μορφή, με την αυστηρή μεταλλική λιτότητά του, απογυμνωμένο από κάθε είδους φύλλωμα. Στέκεται όρθιο απλώνοντας τα κλαριά του για να δεχτεί σμήνη μικρών πουλιών που θα ενδυναμώσουν το συμβολισμό του: τη σχέση γης και ουρανού.

Στο «Συνέδριο των πουλιών και των καρπών» (ενότητα έργων 1994-1995) η ηρεμία και η αταραξία των γλυπτικών μορφών των δέντρων με τα πουλιά διαταράσσεται, ζωντανεύει και εξισορροπείται με την παρουσία γιγαντιαίων καρπών που ξεχειλίζουν από φωνασκούσα ζωή. Ένα τεράστιο κυπαρισσόμηλο που αστράφτει από τις καθρεφτάνιες ψηφίδες στην επιφάνειά του έχει ανοίξει και επιτίθεται σ’ έναν απροσδιόριστης ταυτότητας ισομεγέθη μεταλλικό καρπό, που με τη σειρά του ανοίγει και ετοιμάζεται να εκτοξεύσει τα επισμαλτωμένα του κουκούτσια, ενώ ένα γιγαντιαίο μεταλλικό κουκουνάρι απειλεί βγάζοντας από τα σπλάχνα του δεσμίδες μπλε φωτός. Από τη μια μεριά η ζωή και ο θάνατος στην πιο θορυβώδη εκδήλωσή τους και, από την άλλη, η αδιασάλευτη υπόσχεση της φύσης ότι αυτή η διαδικασία θα συνεχίζεται αιώνια, όσο υπάρχει γη και ουρανός.

Ανεξιχνίαστος κήπος

Το επόμενο βήμα στον μαγικό κόσμο της φύσης καταλήγει σ’ έναν μυστηριώδη κήπο όπου συνυπάρχουν υπερμεγέθη έντομα και σαύρες με ρεαλιστική υπόσταση, καθώς και σχηματικά λουλούδια και φυτά. Ο σκαραβαίος, γνωστό σύμβολο του ήλιου και της αναγέννησης στην αρχαία Αίγυπτο, κάνει την εμφάνισή του ντυμένος με χειροποίητες ψηφίδες από φίλντισι και μέλη από μαύρο μέταλλο δουλεμένο στο χέρι. Δίπλα του λαμποκοπούν σκαθάρια και χρυσόμυγες.

Χωρίς να συνοδεύονται από μια εξίσου εντυπωσιακή προίκα συμβολισμών, τα έντομα αυτά ανασύρουν από τη μνήμη μας ξέγνοιαστες παραμονές στην εξοχή, ‘όπου μας τρόμαζαν, μας απωθούσαν αλλά και- κατά έναν αδιευκρίνιστο τρόπο- μας είλκυαν. Η ανάμνηση αυτή ζωντανεύει και υλοποιείται μπροστά στα μάτια μας. Η πρόθεση δεν είναι η αναπαραγωγή των συγκεκριμένων εντόμων αλλά η αναπαραγωγή της θύμησής τους. Με αυτό το σκεπτικό, η κατά προσέγγιση φυσιοκρατική απόδοσή τους τα μεγεθύνει και τα τιθασεύει. Τα διαφόρων λογιών υπερτροφικά σκαθάρια παραμονεύουν στο πάτωμα ή στέκονται στον τοίχο επιδεικνύοντας τα λαμπυρίζοντα σώματά τους, ντυμένα με εκατοντάδες χρωματιστές ψηφίδες και φωτίζονται επιλεκτικά, στα άκρα και τα κελύφη τους από νέον.

Πιο πέρα, δυο σκαθάρια ακροβατούν πάνω σε εμβληματικά λουλούδια. Τα υπερμεγέθη αυτά λουλούδια είναι ράβδοι μετάλλου που αναπτύσσονται σε ένα σφαιρικό τμήμα ξεκινώντας από μια μεταλλική κυρτή βάση και οι απολήξεις τους εκπέμπουν κόκκινο φως, ακολουθώντας το θέμα της –επίσης παρούσας στον κήπο- «καιόμενης βάτου».

Στη φωταγωγημένη συνάθροιση οι σαύρες έχουν κι αυτές πρωταγωνιστικό ρόλο. Σε συμβολιστικό επίπεδο, η σαύρα συγγενεύει με το φίδι (και τα δύο συμβολίζουν τη γη), με τη διαφορά όμως ότι το φίδι είναι αιώνιος εχθρός του ανθρώπου ενώ, ειδικά στους μεσογειακούς πολιτισμούς, η σαύρα θεωρείται ον φιλικό. Υπογραμμίζοντας αυτή τη διαφορά, οι σαύρες του κήπου της Λίτη είναι καλοσυνάτες και πολύχρωμες. Έχουν κορμιά από επισμαλτωμένες αστραφτερές ψηφίδες, μεταλλικά μέλη και στέκονται ακίνητες σε πέτρινες εσοχές ή γαντζώνονται στον τοίχο απολαμβάνοντας ηδονικά το φως του ήλιου.

Τα Δαχτυλίδια

Η ενότητα έργων που ακολουθεί απομακρύνεται από τη φύση και στρέφεται στο ανθρώπινο ον, προσεγγίζοντάς το μέσω ενός διαπολιτισμικού και διαχρονικού συμβόλου. Σύμβολο ένωσης, ευχής, δέσμευσης, κοινού προορισμού, το δαχτυλίδι μέσα στους αιώνες της Ιστορίας έχει συνδεθεί με την εξουσία, την ισχύ, με συγκεκριμένα αξιώματα, με συγκεκριμένα πρόσωπα. Παραπέμπει επίσης στη σχέση δεσπότη-σκλάβου με την εικόνα ενός ιερακάριου να περνά ένα χάλκινο δαχτυλίδι στο πόδι ενός γερακιού, το οποίο δεν θα ξανακυνηγήσει παρά μόνο γι’ αυτόν, μια σχέση που μετατρέπεται σε αμφίδρομη με την ανταλλαγή των δαχτυλιδιών στη γαμήλια τελετή. Η ενότητα των δαχτυλιδιών είναι η κατάληξη δύο χρόνων αναμέτρησης με αδρά υλικά. Αυτό το μόλις λίγων εκατοστών ανθρώπινο κατασκεύασμα-σύμβολο μετασχηματίζεται έντεχνα σε αυτόνομη γλυπτική φόρμα. Τα δαχτυλίδια-μοντέλα διογκώνονται τόσο όσο οι διαστάσεις τους να πληρώσουν το χώρο με την ιστορίας τους. Ορείχαλκος και σίδερο σφυρηλατούνται στο χέρι, στρεβλώνονται, πλάθονται, οι λεπτομέρειές τους συναρμολογούνται κι έπειτα λειαίνονται, σκαλίζονται, χαράσσονται, επινικελώνονται, γαλβανίζονται και τέλος κάποια απ’ αυτά δένονται με ημιπολύτιμες πέτρες. Ισορροπώντας όρθιες στο έδαφος ή πεσμένες κάτω η μια πάνω στην άλλη, οι κυκλικές τους φόρμες μαρτυρούν ευθέως την καταγωγή τους και επαναπροσδιορίζουν τις σχέσεις ένωσης και δέσμευσης σε μια νέα κλίμακα.

Η Κολυμβήτρια

Η πρώτη ανθρώπινη φιγούρα στο έργο της Λίτη εμφανίζεται το 2000. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι το πρώτο ανθρώπινο ον αναδύεται από το νερό. Η εξαγνιστική ιδιότητα της εμβάπτισης στο νερό είναι γνωστή από παρεμφερείς χρήσεις σε όλους τους πολιτισμούς, σε όλους τους τόπους και σε όλους τους χρόνους. Η εμβάπτιση είναι παγκοσμίως το πρώτο τελετουργικό μυστήριο των μεγάλων φάσεων της ζωής του ανθρώπου: της γέννησης, της εφηβείας, του θανάτου. Ο πολύβουος κόσμος των γήινων μαγικών βιότοπων δίνει τη θέση του σε ένα γαλήνιο παράκτιο τοπίο. Μια επιγαλβανωμένη μεταλλική εφηβική μορφή-κολυμβήτρια, με μαγιό πλεγμένο από εκατοντάδες ψηφίδες γαλάζιου γυαλιού, κολυμπά αμέριμνη δίπλα σε ένα υπερφυσικών διαστάσεων οστρακοειδές. Το μεταλλικό ελικοειδές όστρακο με τις αγκάθινες προεξοχές, ντυμένο με ασημόγκριζες επισμαλτωμένες ψηφίδες είναι ριγμένο στον πυθμένα και υψώνει την αιχμηρή του απόληξη προς την επιφάνεια. Η κατακόρυφη ανάπτυξη του γλυπτικού του όγκου δρα ως στοιχείο ενεργητικό-αρσενικό και εξισορροπείται από την οριζοντίως αιωρούμενη φόρμα που αποτελεί το παθητικό-θηλυκό του αντίβαρο.

Η Συμφιλίωση

Η εν εξελίξει δουλειά της Λίτη είναι μια καινούρια εικόνα της αδιάλειπτης συνομιλίας με τη φύση. Γνωστά στοιχεία-σύμβολα του εικαστικού της λεξιλογίου επανεμφανίζονται σε νέες γλυπτικές διατυπώσεις. Σ’ αυτή την ενότητα κυρίαρχο ρόλο έχει η ανθρώπινη φιγούρα. Μετά την εξαγνιστική του εμβάπτιση το ανθρώπινο ον τοποθετείται στη γη, σ’ έναν ονειρικό κήπο, και συμμετέχει ενεργά στις λειτουργίες του φυσικού κόσμου.

Ο κήπος είναι σπαρμένος με μεταλλικά φύλλα που χρησιμεύουν ως βάσεις σε ένα πλήθος δαχτυλιδιών που το κάθε ένα έχει να διηγηθεί μια διαφορετική ιστορία.  Ανάμεσά τους ορθώνεται μια γυναικεία μορφή. Η μορφή δανείζεται τα χαρακτηριστικά της ίδιας της γλύπτριας, φορά ένα διάτρητο φόρεμα κι έχει γαντζωμένο στο κεφάλι ένα σκαθάρι. Κρατά στο ύψος των γοφών ένα δεντράκι από ανοξείδωτο μέταλλο που παιχνιδίζει με το φως. Με το φύλλωμά του να αναπτύσσεται κατακόρυφα και τις ρίζες του μετέωρες να στριφογυρίζουν και να πλέκονται σε δαχτυλίδια, μοιάζει να γειώνεται και να τροφοδοτείται μέσω της μορφής που το φέρει.

Το σύμπλεγμα άνθρωπος-δένδρο, πλασμένο από το ίδιο το μεταλλικό υλικό, εναρμονίζεται πλήρως με τον περιβάλλοντα παραδεισένιο κήπο και γίνεται αναπόσπαστο στοιχείο τόσο της γλυπτικής όσο και της συμβολικής αυτοτέλειάς του. Η συμφιλίωση του είδους με τη φύση; Πέρα από την άμεση συγκίνηση, ο θεατής εισπράττει και ένα αισιόδοξο μήνυμα.

Δρ. Κατερίνα Περπινιώτη-Αγκαζίρ
Ιστορικός Τέχνης
* Από τον κατάλογο της έκθεσης «Αφροδίτη Λίτη: Κατάδυση στο βασίλειο της χαμένης αθωότητας», Εκδόσεις Futura, 2004.

Η υγρασία του «Λουτρού» αρμόζει στη γλυπτική

 

Η Αφροδίτη Λίτη με μια τεράστια εγκατάσταση του συνόλου της δουλειάς της στο «Χαμάμ των Αέρηδων», επαναπροτείνει την οργανική σχέση γλυπτού-δημόσιου χώρου αλλά και συμβάλλει στον δύστροπο διάλογο του σύγχρονου έργου τέχνης και μιας παράδοσης από την οποία αντλεί.

Η έκθεση στο Λουτρό οργανώθηκε από το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης σε επιμέλεια των Μαρίας Αυγούλη, Ελένης Τσιβιλίκα και Αφροδίτης Λίτη.

Με την έκθεση της Αφροδίτης Λίτη καταρρίπτονται αρκετοί από τους «μαζοχιστικούς» μύθους που κληροδότησε η μοντέρνα τέχνη και απογείωσε η σύγχρονη. Το αναγνωρίσιμο γλυπτό σε πραγματικό μέγεθος είναι μια σαφής αναφορά στο αρχαίο άγαλμα, στις παλιές ζωγραφικές, στα μοτίβα των μωσαϊκών της Κω, σ' εκείνα των ρωμαϊκών παλατιών. Μερικές παραγνωρισμένες έως και απαγορευμένες αξίες του χρόνου μας, που θέλει την τέχνη ίδια με τη ζωή (και σωστά), παρακάμπτοντας ωστόσο την ανάγκη μας για την ομορφιά, το αισθητικό ταίριασμα και τη χαρά που προσφέρει. Διακοσμητικό; Καθόλου. Έχουμε ζήσει ακόμη μία τέτοια στιγμή, ξαπλωμένοι ανάσκελα στην εκκλησία Salute βλέποντας στον «ουρανό» του αναγεννησιακού ναού τις προβολές του έργου της Pipilotti Rist, πριν από δύο ή τρεις διοργανώσεις της Μπιενάλε Βενετίας.

Τώρα βρίσκεται μπροστά μας. Στα πόδια μας. Η πλήρης απενοχοποίηση του όρου διακοσμητικό για μια τέχνη σοβαρή που δύναται και να κοσμεί με τον σύγχρονο όρο και να φέρει ιστορία στη φόρμα του.

Και αν μας αρέσει το δουλεμένο μωσαϊκό της Λίτη που βλέπουμε στο Βυζαντινό στο «Χίλτον», ποτέ δεν το κατανοήσαμε ως σχέση με μια παράδοση αλλά ως έργο που εξυπηρετεί και ως καλό χρηστικό αντικείμενο.

Είναι η πρώτη φορά που αντιμετωπίζουμε μια έκθεση γλυπτικής, εξαρτημένη από τον χώρο και δουλεμένη ώστε να δένει οργανικά με τον χώρο. Και όμως. Τα έργα έχουν γίνει στο εργαστήριο, διαπερνούν πολλές περιόδους, που ωστόσο όλες διαθέτουν τη μεταξύ τους συνάφεια, καταπιάνονται με διαφορετικά θέματα και καταλήγουν σε ένα κτίριο που περίμενε να τα υποδεχτεί απολύτως φυσιολογικά, ως να ήσαν πάντα εκεί.

Τα γλυπτά της Αφροδίτης Λίτη διατρέχουν και τους δύο ορόφους του «Λουτρού των Αέρηδων», μπαίνουν στα πιο μικρά δωμάτια και τους πιο μυστικούς χώρους με πολλές και διαφορετικές μορφές. Πάπιες, σαύρες, πεταλούδες, λαγοί, πετεινοί, φύλλα, κρίνα, γυναίκες απαστράπτουσες στο υλικό του μπρούτζου, δακτυλίδια των όρκων και τραπουλόχαρτα που ορίζουν την ανθρώπινη μοίρα. Ένας κόσμος ολόκληρος του δικού μας χρόνου αλλά και των Σουμέριων, των Λούβιων, των πιστών του δωδεκάθεου αλλά και των Πρωτοχριστιανών. Τι μέγεθος δουλειάς και τι εμμονή.

Τα γλυπτά της Λίτη μπορούν να ιδωθούν ως έργα νατουραλιστικά ή μπαρόκ τα οποία διατηρούν την ισχυρή σχέση τους με τα σύμβολα και έργα που εγκλείουν καθαρά και μόνο έννοιες, όπως για παράδειγμα η έξοχη μικροσκοπική βάρκα, φορτωμένη με ανθρώπους.

Ολόκληρη η δουλειά διαθέτει έναν χαρακτήρα μνημειακό, ενώ η μετωπική στάση των γυναικών-γλυπτών ανακαλεί τις αξίες για τις οποίες εργάστηκαν οι Αιγύπτιοι γλύπτες, τον κάτω κόσμο δηλαδή, και συμπλέει με τα κοσμήματα-δώρα και τα λουλούδια-σύμβολα.

Είναι στοιχεία που ενυπήρχαν στη δουλειά αλλά το περιβάλλον στο οποίο εκτίθενται τα κάνει ευκρινή στις σημασίες και τις έννοιες. Ο καθαρμός, αίτημα του χώρου που οργανώθηκε κοντά στο Ρολόι του Ανδρόνικου Κυρρήστου (χρόνος στάσιμος- χρόνος εν ροή) για τη μετέπειτα εξυπηρέτηση των αναγκών στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, επικεντρώνεται ως αίτημα στη δουλειά που, εδώ, πέρα από στιλπνή μοιάζει και αχνίζουσα από υγρασία. Το ρολόι-κούκος των Ρωμαίων, που έγινε τόπος εγκατάστασης των Οθωμανών δερβίσηδων, επανέρχεται στο εσωτερικό από τη γλύπτρια και γειτνιάζει με τα εβραϊκά δακτυλίδια και τις Κόρες, με τους σκαραβαίους και τις κάμπιες.

Τα έργα τοποθετούνται αξιοποιώντας όλους τους χώρους, εσοχές, λουτήρες βάσεις του θέματος που φέρουν με τρόπο ώστε να κάνουν ζωντανό και ζωτικό διάλογο με το περιβάλλον.

Στον εξαιρετικό κατάλογο, στέκομαι σε δύο σελίδες όπου γράφει η ίδια η γλύπτρια κάτι για τη δουλειά της, εικονογραφώντας ευφυώς το κείμενο με τρία «κοσμήματα» -φωτογραφίες. Μια γκραβούρα του 18ου αιώνα που παριστάνει τους Αέρηδες, το αριστούργημα του Πιέρο ντελα Φραντζέσκα «Η βάπτιση του Χριστού» (1445) και το έργο του Ενγκρ «Τούρκικο λουτρό» (1862).

Η ίδια ορίζει τη σχέση της με τον χώρο και μελετά ενδελεχώς την τοποθέτηση των έργων. Από την άλλη, οι σημειώσεις της για την καταγωγή των πραγμάτων ανοίγουν παράθυρο στην ανάγνωση του θεατή για τη ζωή των αγαλμάτων, μέσω του ρήματος αγάλλομαι και τη διακριτική αναφορά της σχέσης ορισμένων έργων της με τη φύση της γενέτειρας Νάουσας.

Συμπερασματικά, παρακολουθούμε μια μεγάλη διαδρομή συνεπούς δουλειάς και νοσταλγούμε την οργανική θέση της γλυπτικής με τον δημόσιο χώρο, ξέροντας καλά ότι τα έργα θα φύγουν κάποια στιγμή από το Λουτρό και ότι εμείς αν θέλουμε να ζήσουμε τη σωματική μας σχέση με ένα τέτοιο περιβάλλον, πρέπει να πάμε στο Χαμάμ του Γαλατά Σαράι που σίγουρα δεν διαθέτει το μαγικό μωσαϊκό χαλί της Αφροδίτης Λίτη, αλλά που η υγρασία των μαρμάρων του ενσωματώνεται στα γλυπτά της.

Μαρία Μαραγκού
* εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 10.05.2010

Subscribe To Our Newsletter

Join our mailing list to receive our latest news and updates.

You have Successfully Subscribed!