Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1941. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1960-1965) με καθηγητή τον Γιάννη Μόραλη. Το 1970 συνέχισε τις σπουδές του με υποτροφία για δύο χρόνια στην École Nationale Supérieure des Beaux-Arts του Παρισιού. Το 1989 εξελέγη καθηγητής ζωγραφικής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Εκτός από τη ζωγραφική ασχολείται με τη γλυπτική και τη χαρακτική. Έχει παρουσιάσει τη δουλειά του σε περισσότερες από τριάντα ατομικές εκθέσεις και πάνω από εκατό ομαδικές στις πιο σημαντικές πόλεις της Ελλάδας. Έχει επίσης εκθέσει τα έργα του και στο εξωτερικό (Γαλλία, Βραζιλία, Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Σουηδία, Ιρλανδία, Γιουγκοσλαβία, Κύπρο, Ισπανία και Ισραήλ). Από το 1964 συμμετέχει σε διάφορες καλλιτεχνικές ομάδες με πολιτικό χαρακτήρα («Ομάδα Τέχνης Α» 1960-1967, «Κέντρο Εικαστικών Τεχνών» 1974-1976, «Ομάδα για την Επικοινωνία και την Εκπαίδευση στην Τέχνη» 1976-1981). Υπήρξε ένα από τα ιδρυτικά μέλη της ομάδας «Νέοι Έλληνες Ρεαλιστές» (1971-1973). Επιπλέον, έχει εκδώσει τα βιβλία «Ημερολόγια ταξίδια» (1994), «Ψευτοδοκίμια» (2000) και «Το χρώμα της σπουδής» (2005) με κείμενά του σχετικά με την τέχνη. Το 1998 εξέδωσε την ποιητική συλλογή με τίτλο «Σπουδή στο μαύρο».

Ατομικές Εκθέσεις

  • 2013 Η αυτοπροσωπογραφία του βουνού, Γκαλερί Ρωμανού 7, Θεσσαλονίκη
  • 2011 Χρόνης Μπότσογλου - Ερωτικά, Ίδρυμα "Η άλλη Αρκαδία", Αθήνα
  • 2010 Xρόνης Μπότσογλου, Aναδρομική, ΕΜΣΤ, Αθήνα (επιμέλεια: Τίνα Πανδή)
  • 2009 Τρία Πορτρέτα, Χώρος Τέχνης 24, Αθήνα
  • 2009 Γκαλερί Citronne, Πόρος
  • 2008 99 Εικόνες στον Η/Υ, Χώρος Εκδόσεων Μεταίχμιο, Αθήνα
  • 2008 Ο Χρόνης Μπότσογλου και ο κόσμος της εμπειρίας, Ερμουπόλεια
  • 2008 Σύρος (κείμενο: Παναγιώτης Παπαδόπουλος)
  • 2007 99 Εικόνες στον Η/Υ, Χώρος Τέχνης 24, Αθήνα
  • 2002-3 Μια Προσωπική Νέκυια, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα (2002), Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη, Πύλη Αμμοχώστου, Λευκωσία (2003), (κείμενα: Άγγελος Δεληβορριάς, Δημήτρης Μαρωνίτης, Μάρθα Χριστοφόγλου, Χρήστος Λάζος)
  • 2002 Αντίο Ατελιέ, Μουσείο Φρυσίρα (κείμενο: Πέγκυ Κουνενάκη)
  • 1999 Οι Καρποί. Τα Πρόσωπα, Γκαλερί Έκφραση, Γλυφάδα
  • 1998 Σπουδή στη Μοναξιά, Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Αθήνα
  • 1994 Χάι-Κου. Εικονογράφηση, Χώρος Τέχνης 24, Αθήνα
  • 1994 Ημερολόγια. Τα Πρόσωπα, Γκαλερί Αγκάθι, Αθήνα
  • 1993 Η Γυναίκα της Ζάκυθος, Χώρος Τέχνης 24, Αθήνα
  • 1992 Ιστορίες του Καθημερινού Καθρέφτη, Βιβλιοπωλείο Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη
  • 1992 Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Αθήνα (κείμενο: Θόδωρος Γεωργίου)
  • 1991 Γκαλερί Αστρολάβος, Πειραιάς
  • 1991 Τρία Πορτραίτα, Χώρος Τέχνης 24, Αθήνα
  • 1991 Αναδρομική, Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, Θεσσαλονίκη
  • 1991 Το Πρόσωπο της Ελίζας, Γκαλερί Έκφραση, Γλυφάδα
  • 1988 Σελίδες Ημερολογίου, Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα, Αθήνα
  • 1988 Βελλίδειο ΄Ιδρυμα, Θεσσαλονίκη (κείμενο: Χρήστος Λάζος)
  • 1986 Αναδρομική, Δημοτική Πινακοθήκη, Ρόδος (κείμενο: Χάρης Καμπουρίδης)
  • 1986 Πάρεργα, Γκαλερί Χρυσόθεμις, Χαλάνδρι
  • 1985 Αίθουσα Τέχνης Αθηνών και Γκαλερί 3, Αθήνα (κείμενο: Μάρθα Χριστοφόγλου)
  • 1983 Υδατογραφίες 1961-64, Γκαλερί Υάκινθος, Κηφισιά (κείμενο: Νίκος Γρηγοράκης)
  • 1981 Γκαλερί Κοχλίας, Θεσσαλονίκη
  • 1980 Πνευματικό Καλλιτεχνικό Κέντρο Ώρα, Αθήνα
  • 1978 Πνευματικό Καλλιτεχνικό Κέντρο Ώρα, Αθήνα
  • 1977 Γκαλερί Κοχλίας, Θεσσαλονίκη
  • 1975 Κέντρο Εικαστικών Τεχνών, Αθήνα
  • 1972 Cité Universitaire, Maison Internationale, Παρίσι
  • 1970 Γκαλερί Χίλτον, Αθήνα
  • 1970 Καλλιτεχνική Εταιρεία ‘Τέχνη’, Θεσσαλονίκη
  • 1964 Κέντρο Τεχνολογικών Εφαρμογών, Αθήνα

 

Ομαδικές Εκθέσεις (επιλογή)

  • 2013 Σωματογραφίες - Σύγχρονη Ελληνική Ζωγραφική από τη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου - Παράρτημα Ναυπλίου, Ναύπλιο
  • 2012 Ellenico Plurale – Dipinti dalla Collezione Sotiris Felios, Complesso del Vittoriano, Ρώμη (επιμέλεια: Giuliano Serafini)
  • 2012 Μεταξύ πραγματικού και φανταστικού. Έργα από τη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, Κέντρο Τέχνης Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο, Βόλος (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη)
  • 2011 illuminated shadows: paintings from the Sotiris Felios Collection, 'Ιδρυμα "Η άλλη Αρκαδία", Αθήνα & Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών στη Βενετία
  • 2010 Σύγχρονη Ελληνική Ζωγραφική από τη συλλογή Σωτήρη Φέλιου, Σισμανόγλειο Μέγαρο, Κωνσταντινούπολη.
  • 2009 35 Εικαστικοί καλλιτέχνες για τη Δημοκρατία, Ζάππειο Αθήνα (επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς)
  • 2009 Υδατογραφώντας το ελληνικό τοπίο, Πινακοθήκη Σύγχρονης Βαλκανικής Τέχνης, Λήμνος (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού)
  • 2009 Νέα Αποκτήματα της Εθνικής Πινακοθήκης 1992-2009. Παραστατική Τέχνη, Κάστρο Σίφνου (επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα - Δεϊμέζη)
  • 2009 Όψεις του Λευκού, Μπελλώνειο Πολιτιστικό Κέντρο, Θήρα (επιμέλεια: Ίρις Κρητικού)
  • 2009 Το βλέμμα του χρόνου, ιστορίες εικόνων. Πίνακες από τη συλλογή Σωτήρη Φέλιου. Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη)
  • 2008 Κέντρο Χαρακτικής Αθηνών. Η ιστορία ενός εργαστηρίου, Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων (επιμέλεια: Νέλλη Κυριαζή)
  • 2008 Νέα Αποκτήματα. Παραστατική Τέχνη. Από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης, Δημοτική Πινακοθήκη, Πάτρα (επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα - Δεϊμέζη)
  • 2008 Έλληνες Ζωγράφοι από τη Συλλογή της Εθνικής Τραπέζης, Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, Αθήνα (επιμέλεια: Όλγα Μεντζαφού - Πολύζου)
  • 2007 Η Συλλογή της Αlpha Bank, Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη)
  • 2007 Πανόραμα Ελληνικής Τέχνης, Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη (επιμέλεια: Χάρης Καμπουρίδης)
  • 2006 Η Μεγάλη Αναταραχή. Πέντε ουτοπίες στο ’70, Πάτρα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης (επιμέλεια: Θανάσης Μουτσόπουλος)
  • 2005 Ιερή και Βέβηλη. Όψεις της γυναίκας στη σύγχρονη ελληνική ζωγραφική, Δημοτική Πινακοθήκη, Χανιά (επιμέλεια: Χάρης Καμπουρίδης)
  • 2005 Η Συλλογή της Αlpha Bank, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα (επιμέλεια: Ειρήνη Οράτη)
  • 2005 Τα Χρόνια της Αμφισβήτησης. Η τέχνη του ’70 στην Ελλάδα, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Αθήνα (επιμέλεια: Μπία Παπαδοπούλου)
  • 1998 Three Generations of Greek Art, Tel Aviv Museum of Art, Τελ Αβίβ
  • 1997 Εν Αρχή ην η Χαρακτική, Κέντρο Σύγχρονης Δημιουργίας Ρεθύμνης, Ρέθυμνο
  • 1996 Αφιέρωμα στον Περικλή Πανταζή, Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ, Μέτσοβο (επιμέλεια: Όλγα Μεντζαφού-Πολύζου)
  • 1992 Euroamericana de Grabado 3/32, Ισπανία
  • 1992 Expo ’92, Σεβίλλη
  • 1992 Mεταμορφώσεις του Μοντέρνου. Η ελληνική εμπειρία, Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, Αθήνα (επιμέλεια: Άννα Καφέτση)
  • 1991 Ομάδα «Κέντρο Χαρακτικής», Γκαλερί Κρεωνίδης, Αθήνα
  • 1991 Triennale Mondiale d’ Estampes Petit Format, Chammalières, Γαλλία
  • 1990 Στην Τροχιά του ’60: Μπότσογλου - Ψυχοπαίδης, Γκαλερί Κρεωνίδης, Αθήνα
  • 1988 Μπιεννάλε Χαρακτικής, Χαϊδελβέργη
  • 1986 Η Φυσιογνωμία της Ελληνικής Ζωγραφικής, Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, Αθήνα
  • 1986 Έξι Καλλιτέχνες Χαράζουν Χαλκό, Πνευματικό Καλλιτεχνικό Κέντρο Ώρα, Αθήνα
  • 1986 ArtGrec: Lumière, Figure, Mythologies, Tουλούζη, Νάντη, Πύλη Αμμοχώστου, Λευκωσία (επιμέλεια: Ντόρα Ηλιοπούλου-Ρογκάν)
  • 1985 Μνήμες - Αναπλάσεις – Αναζητήσεις, Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, Αθήνα (κείμενα: Νέλλη Μισιρλή, Χάρης Καμπουρίδης)
  • 1984 Εξπρεσιονισμός – Σουρεαλισμός, Δημοτική Πινακοθήκη, Ρόδος
  • 1982 Ζωγραφίζοντας ο Ένας τον Άλλον. Θεοφυλακτόπουλος-Μπότσογλου- Ψυχοπαίδης Γκαλερί 3, Αθήνα
  • 1982 Europalia 82, Αμβέρσα
  • 1982 Εξπρεσιονισμός – Σουρεαλισμός, Γκαλερί Νέες Μορφές, Αθήνα (με αφορμή την έκδοση του ομότιτλου βιβλίου της Ελένης Βακαλό)
  • 1981 Δεκαπέντε Χαλκογραφίες, Πνευματικό Καλλιτεχνικό Κέντρο Ώρα, Αθήνα
  • 1980 Beograd ’80, Bελιγράδι
  • 1979 Contemporary Greek Painters and Printmakers, National Gallery of Ireland, Δουβλίνο
  • 1979 7 Pittori Greci, Galleria Il Babuino, Ρώμη
  • 1979 Χéme Festival International de la Peinture, Cagnes-sur-Mer, Γαλλία
  • 1979 Ζa Bolisisvet, Slovens Grapec, Γιουγκοσλαβία
  • 1978 Tre Grekiska Utställningar, Konstakademien, Στοκχόλμη
  • 1978 Zeitgenossische Griechische Malerei und Graphik, Institut für Auslandsbeziehungen Στουτγάρδη
  • 1978 Seconde Rencontre Internationale d’ Art Contemporaine, Grand Palais, Παρίσι
  • 1976 Πανόραμα Ελληνικής Ζωγραφικής 1950-1975, Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Α. Σούτζου, Αθήνα, Μuseum am Ostwal, Nτόρτμουντ, Γερμανία
  • 1972 Πέντε Έλληνες Ρεαλιστές, Ινστιτούτο Goethe, Αθήνα
  • 1972 Γκαλερί Κοχλίας, Θεσσαλονίκη
  • 1969 X Bienal Sao Paolo, Βραζιλία
  • 1969 Έντεκα Ζωγράφοι της Θεσσαλονίκης, Γκαλερί Άστορ, Αθήνα
  • 1967 Η’ Πανελλήνιος, Ζάππειο, Αθήνα
  • 1966 Καλλιτεχνική Εταιρεία Τέχνη, Θεσσαλονίκη
  • 1965 Ζ’ Πανελλήνιος, Ζάππειο, Αθήνα
  • 1964 Γ’ Πανελλαδική Νέων, Αθήνα
  • 1962 Β’ Πανελλαδική Νέων, Αθήνα
  • 1961 Α’ Πανελλαδική Νέων, Αθήνα

Χρόνης Μπότσογλου: Παιδείας Διάλογος

Τα έργα του Χρόνη Μπότσογλου που ανήκουν στη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου δημιουργήθηκαν μετά το 1990, αντιπροσωπεύουν δηλαδή την πιο πρόσφατη περίοδο της εργασίας του ζωγράφου. Το κορυφαίο έργο αυτής της περιόδου είναι αναμφισβήτητα η μεγάλη πολύπτυχη σύνθεση με τίτλο Προσωπική Νέκυια (1993-2000), που εκτέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λευκωσία. Αποτελείται από 26 πίνακες, οι οποίοι διατάσσονται στον χώρο με συγκεκριμένη σειρά, σχηματίζοντας κύκλο γύρω από τον θεατή. Οι περισσότεροι είναι ολόσωμες προσωπογραφίες σε μέγεθος λίγο μικρότερο από το φυσικό και εικονίζουν συγγενείς ή φίλους του ζωγράφου, που έχουν φύγει από τη ζωή. Ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από τη ραψωδία λ της Οδύσσειας και δηλώνει μια τελετή «νεκρομαντείας», μια συνομιλία με τους νεκρούς στον Άδη. Πρόκειται για ένα έργο-σταθμό στην πορεία του καλλιτέχνη, το οποίο, με τη συντριπτική του παρουσία, καθορίζει αναγκαστικά τον τρόπο προσέγγισης του συνόλου των έργων του που βρίσκονται στη Συλλογή, όχι μόνο όσων ανήκουν στην περίοδο που ο Μπότσογλου ονομάζει «δεκαετία της ‘Νέκυιας’», αλλά και εκείνων που ζωγραφίστηκαν μετά το 2000 και εγκαινιάζουν εμφανώς μια νέα φάση της δουλειάς του. Τα τελευταία, με τον γενικό τίτλο Αναφορές, είναι «φανταστικές» προσωπογραφίες συγκεκριμένων καλλιτεχνών του 19ου και του 20ού αιώνα (Van Gogh, Μπουζιάνης, Giacometti, Bacon), οι οποίοι, όπως λέει ο ζωγράφος, «έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της εικαστικής του συνείδησης». Η σειρά ολοκληρώθηκε πρόσφατα και δεν έχει ακόμα εκτεθεί ολόκληρη.

Ο Μπότσογλου συνηθίζει να παρουσιάζει τα έργα του σε μικρότερες ή μεγαλύτερες ενότητες, οι οποίες άλλοτε διαδέχονται η μια την άλλη και μοιάζουν να εικονογραφούν τις εξελικτικές φάσεις του εικαστικού του προβληματισμού, άλλοτε δουλεύονται παράλληλα και αναπτύσσονται με πιο ανεξάρτητους ρυθμούς. Κατά καιρούς, στο περιθώριο της κυρίως ζωγραφικής του, επιτρέπει στον εαυτό του να ασχοληθεί και με κάποια «πάρεργα», εικονογραφήσεις, μικρά σχέδια, ακουαρέλες, γλυπτά ή κατασκευές, που συμπληρώνουν τη γενικότερη εικόνα του έργου του, χωρίς να εντάσσονται απαραίτητα στις θεματικές ενότητες των αντίστοιχων περιόδων. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για τα u960 πορτρέτα που ζωγραφίζει εδώ και πολλά χρόνια. Στη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, εκτός από τη Νέκυια, που αποτελεί από μόνη της μια σημαντικότατη ενότητα, υπάρχουν δείγματα από δύο ακόμα μεγάλες ενότητες: τις Αναφορές, που σημειώσαμε παραπάνω, και τα Ερωτικά, μια σειρά που ξεκίνησε λίγο πριν από τη Νέκυια και απασχόλησε το ζωγράφο περίπου για μια εικοσαετία. Υπάρχουν επίσης εικονογραφήσεις, κατασκευές και πορτρέτα.

Τα πορτρέτα είναι η παλιότερη και διαρκέστερη κατηγορία ζωγραφικών έργων του Μπότσογλου, η οποία αντανακλά άμεσα τον κατεξοχήν ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της τέχνης του. Ανέκαθεν τον απασχολούσε η συγκρότηση της ανθρώπινης μορφής, το πρόσωπο και το σώμα του μοντέλου και η σχέση όλων αυτών με τον χώρο, όπως μαρτυρούν οι πολυάριθμες αυτοπροσωπογραφίες του και οι αναγνωρίσιμες φυσιογνωμίες ζωντανών ανθρώπων, που καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της ζωγραφικής του, από τις πρώτες του εμφανίσεις κατά τη δεκαετία του 1960 έως σήμερα. Η προσέγγιση του συνολικού του έργου, αλλά και κάθε περιόδου ξεχωριστά, μπορεί κάλλιστα να ξεκινήσει από κάποια πορτρέτα οικείων του προσώπων (ή του εαυτού του) και, σταδιακά, να επεκταθεί στις άλλες παραμέτρους που σχετίζονται με την περαιτέρω επεξεργασία των εικόνων και των νοημάτων. Αυτό μπορεί να εφαρμοστεί και στα έργα της Συλλογής Σωτήρη Φέλιου, τα οποία μάλιστα, ως σύνολο, συνδέονται με μια σημαντική καμπή στην προσωπογραφική δραστηριότητα του καλλιτέχνη, κυρίως ως προς τη σχέση του με το μοντέλο. Τα πρόσωπα που ζωγραφίζονται ερήμην των μοντέλων τους, όπως στη Νέκυια και στις Αναφορές, διαφοροποιούνται από τα «κανονικά» πορτρέτα, τα οποία προϋποθέτουν την άμεση παρατήρηση του ζωντανού μοντέλου. Διαφοροποιείται επίσης η στάση του ζωγράφου απέναντι στο θέμα του. Ένα πορτρέτο μικρού κοριτσιού δεν μπορεί να έχει την ίδια αντιμετώπιση με την προσωπογραφία ενός προγόνου. Όταν ο εικονιζόμενος έχει φύγει από τη ζωή, η εικόνα του παραπέμπει κατά κανόνα στο παρελθόν (ή στο παρόν) του ίδιου του καλλιτέχνη, στις μνήμες και τις καταβολές του, στον ψυχισμό του, σε στοιχεία της δικής του ταυτότητας, κρυμμένα στις ταυτότητες των μοντέλων του. Η απουσία του μοντέλου εντείνει το πολύπλοκο παιχνίδι των ταυτοτήτων, παλαιότατο χαρακτηριστικό της ανθρωποκεντρικής τέχνης, προπάντων της προσωπογραφίας.

Προεκτάσεις ή παραλλαγές αυτού του παιχνιδιού ανιχνεύονται από παλιά σε όλο το έργο του Μπότσογλου, όχι μόνο στο προσωπογραφικό. Οι θεματικές ή εικαστικές του επιλογές υπαγορεύονται από την ανάγκη να εξερευνήσει τις σχέσεις του με πρόσωπα και πράγματα, με τον εαυτό του, την τέχνη του, τα αισθήματα και την ιστορία του. Η εξερεύνηση είναι μια περιπετειώδης διαδικασία αυτογνωσίας που, με το πέρασμα του χρόνου, φέρνει τον καλλιτέχνη όλο και πιο κοντά στα σκοτεινά σημεία της ύπαρξης, στη μοναξιά, τον φόβο, τα αναπάντητα ερωτήματα για τον έρωτα και τον θάνατο. Σε τέτοιες στιγμές, οι εμπειρίες του παρελθόντος, ανθρώπινες και καλλιτεχνικές, συσσωρεύονται πιεστικά στον χώρο της μνήμης και αναζητούν διέξοδο, για να αποκτήσουν είτε νόημα είτε απλώς μορφή. Στα Ερωτικά, ας πούμε, η εικαστική μορφοπλασία ζευγαρώνει με το βίωμα, σε μια πολυδιάστατη ανατομία των αισθήσεων που συμμετέχουν στον έρωτα. Τα νοήματα δεν αναδύονται από τις εικονιζόμενες σκηνές, αλλά από το γεγονός της αναπαράστασής τους και από την ποικιλία των τεχνικών και εκφραστικών μέσων που επιστρατεύονται για να διευρύνουν τις αναπαραστατικές δυνατότητες. Εδώ, ο εικαστικός λόγος του ζωγράφου, παραμένοντας σε πρώτο πρόσωπο, διαχέεται στην u960 πολλαπλότητα της περιγραφής. Αλλού, κατασταλάζει σε μια προσωποποίηση που εμπεριέχει την περιπέτεια της διαδρομής -όπως στις Αναφορές- ή συμπυκνώνεται σε επιγραμματικές διατυπώσεις όπως στις μικρές «αφαιρετικές» εικονογραφήσεις των Χαϊκού για τη βροχή, το χιόνι, τον άνεμο, τον ήλιο, το φεγγάρι, ενός βιβλίου με γιαπωνέζικα τρίστιχα σε μετάφραση του Μισέλ Φάις, που κυκλοφόρησε το 1994. Κάθε ενότητα λειτουργεί σαν ένα διαφορετικό πεδίο διαλόγου, σαν ένας διαφορετικός καθρέφτης που φωτίζει κάτι από το πρόσωπο του καλλιτέχνη, απαντώντας αποσπασματικά στα ερωτήματά του.

Κάπως έτσι δούλευε πάντα ο Μπότσογλου. Γι’ αυτό είναι θεμιτό να μιλάει κανείς για «εξέλιξη» στο έργο του, για διαδοχικές φάσεις που συνδέονται μεταξύ τους και οδηγούν σε όλο και πιο σύνθετες διατυπώσεις. Δεν έχει σημασία αν ζωγραφίζει «εκ του φυσικού» ή από μνήμης, ούτε αν εκφράζεται με ρεαλιστικούς ή εξπρεσιονιστικούς τρόπους. Οι τεχνοτροπικές ή άλλες αλλαγές που παρατηρούνται στη διάρκεια της πορείας του, προέρχονται από τις εκάστοτε αναγκαιότητες και, με τον καιρό, ενσωματώνονται σε μια ενιαία εξελικτική διαδικασία, που παραμένει ανοικτή έως σήμερα. Με αυτή την έννοια, λοιπόν, τα έργα που ζωγράφισε ο καλλιτέχνης τα τελευταία είκοσι χρόνια δεν θα έπρεπε, ίσως, να θεωρούνται ως καρποί μιας γενικόλογης «ωριμότητας», αλλά μιας μακρόχρονης και συνεχιζόμενης εξέλιξης.

Μάρθα-Έλλη Χριστοφόγλου